टाँकी (कोईरालो) – नेपालको राष्ट्रिय फूलको रूपमा पनि चर्चित रूख नेपालमा टाँकीलाई कोइरालो पनि भनिन्छ। फागुन-चैतमा पूरा रूख बैजनी-गुलाबी फूलले ढाकिन्छ, जुन अहिलेको राष्ट्रिय फूल लालीगुराँसको प्रतिस्पर्धी मानिन्छ। यो रूख तराईदेखि १८०० मिटरसम्म जहाँ पनि पाइन्छ। सबै भाग (फूल, पात, बोक्रा, जरा) औषधीय छन्।
टाँकी (कोइरालो) को मुख्य औषधीय महत्त्व
भाग
मुख्य काम / रोगहरू जसमा अचूक मानिन्छ
फूल
ठूलो आन्द्राको क्यान्सर रोकथाम (प्रोस्टेट, कोलोन क्यान्सरमा पनि फाइदा) – गलगाँठ सुन्निने,घाँटीको ट्युमर पुरानो कब्जियत – बोसो घटाउने रक्तशुद्धिकारक
पात
छालाको रोग (दाद, खटिरा, एक्जिमा) – घाउ चाँडोनिको पार्ने – पेटको कीरा मार्ने
बोक्रा
गानोगोला, थाइराइड सुन्निने बाथ, जोर्नी दुखाइ –पायल्स (अर्श) मा रामबाण – पिसाबमा चिनी आएमा
जरा
पुरानो ज्वरो, मलेरिया – महिलाको बाँझोपनमाघरेलु प्रयोग विधि र मात्रा (नेपालका गाउँघरमा चल्तीका तरिका)
रोग/समस्यापुरानो कब्जियतकोइरालाको फूलको तरकारी वा अचार खानेहप्तामा २-३ पटक, १-२ महिनापायल्स (अर्श), रक्तार्श
बोक्राको धुलो ३-५ ग्राम + मह वा छाछसँग
बिहान-बेलुका, १५-३० दिन
गानोगोला/थाइराइड सुन्निने
बोक्राको काढा (१० ग्राम बोक्रा २ गिलास पानीमा उमालेर
१ गिलास बनाउने)
बिहान खाली पेट, ४५-६० दिन
छालाको दाद/खटिरा
ताजा पात पिसेर लेप लगाउने
दिनमा २ पटक, १५-२० दिन
पेटको कीरा
पातको रस २-३ चम्चा + १ चम्चा मह
बिहान खाली पेट, ३-५ दिन लगातार
बाथ-जोर्नी दुखाइ
बोक्राको काढा + अदुवाको रस मिसाएर खाने
दिनमा २ पटक, १ महिना
महिलाको बाँझोपन
जराको धुलो ३ ग्राम + दूध + मह
बिहान-बेलुका, ४५ दिन
बोसो घटाउन / मोटोपन
फूलको तरकारी नियमित खाने + बोक्राको चिया २-३ महिना
मुखको क्यान्सर/घाउ
फूल सुकाएर धुलो बनाई महसँग खाने
दिनमा २-३ पटक
सबैभन्दा लोकप्रिय प्रयोगहरू (नेपालमा)
कोइरालाको तरकारी/अचार – कब्जियत र पायल्समा सधैं खाइन्छ।
बोक्राको काढा – गानोगोला र थाइराइडको घरेलु औषधिको रूपमा अचूक मानिन्छ।
फूलको लड्डू – चैत-वैशाखमा बनाएर खाँदा बोसो घट्छ र रोग प्रतिरोधी क्षमता बढ्छ।
अत्यधिक चिसो प्रकृतिको भएकाले चिसो लाग्ने व्यक्तिले सधैं मह वा घिउ मिसाएर खानुपर्छ।
नेपालका गाउँघरमा भनिन्छ – “कोइरालो फुलेपछि घरमा औषधिको खाँचो पर्दैन”।
यो साँच्चै सस्तो, सुलभ र बहुगुणी रूख हो। फूलको मौसममा सकेसम्म तरकारी/अचार खानुहोस्, बोक्रा सुकाएर वर्षभरि प्रयोग गर्न सकिन्छ।
